Yapay zeka veri merkezlerinin hızla artan elektrik ihtiyacı, teknoloji şirketlerini alışılmadık enerji çözümlerine yöneltti. Şebeke bağlantısı kurmak veya yeni türbinlerin teslim edilmesini beklemek yıllar sürebildiği için bazı şirketler, emekliye ayrılmış uçakların jet motorlarından elektrik üretmeye başladı. Uçaklardan söküldükten sonra doğal gazla çalışacak şekilde dönüştürülen bu motorlar, veri merkezlerinin ihtiyaç duyduğu enerjiyi şebekeden bağımsız olarak sağlayabiliyor.
New York Times’ın salı günü yayımladığı habere göre, dönüştürülmüş jet motorları kalıcı santrallerin yerini alacak bir çözüm olarak görülmüyor. Ancak yapay zeka yatırımlarının büyüme hızıyla enerji altyapısının gelişimi arasındaki farkı açıkça ortaya koyuyor.
Yedi yıllık bekleyiş yerine iki yılda elektrik
Şirketlerin bu sistemlere yönelmesinin başlıca nedeni, geleneksel enerji altyapısına kıyasla çok daha hızlı kurulabilmeleri. Rystad Energy analisti Audun Martinsen, jet motorlarından dönüştürülen üniteler sayesinde bir veri merkezinin 24 ay içinde faaliyete geçebildiğini belirtti.
Mevcut elektrik şebekesinden güç almak ise çok daha uzun sürebiliyor. Uluslararası Enerji Ajansının verilerine göre, ABD’nin önemli veri merkezi bölgelerinden Kuzey Virginia’da şebekeye 100 megavatlık güç bağlantısı sağlamak yaklaşık yedi yıl alıyor. Planlanan güç kapasitesinin büyük bölümünün de 2031 yılına kadar devreye girmesi beklenmiyor.
Bu gecikmelerin ticari sonuçları da ortaya çıkmaya başladı. Microsoft, geçtiğimiz ay İngiltere’nin Loughton kentindeki Nscale veri merkezinin ana müşterisi olmaktan vazgeçti. Kararın arkasında, yerel elektrik sağlayıcısının tesise 2030’lu yılların başına veya ortalarına kadar yeterli enerji veremeyeceğini bildirmesi vardı.
xAI ve OpenAI jet motorlarından elektrik üretiyor
Dönüştürülmüş uçak motorlarını kullanan şirketlerden biri de Elon Musk’ın sahibi olduğu xAI. Eyalet izinleri ve uydu görüntülerine dayandırılan bilgilere göre şirket, Memphis’teki Colossus 2 veri merkezine elektrik sağlamak için Mississippi’ye sekiz jet motorlu türbin yerleştirdi.
Bu üniteler, Boeing uçaklarında yaygın biçimde kullanılan General Electric motorlarını yeniden inşa eden ProEnergy firmasından temin edildi.
OpenAI da 2025 yılında Teksas’ın Abilene kentindeki ilk Stargate tesisinde gaz türbinlerinden yararlanmaya başladı. Kampüsün inşasını üstlenen Denver merkezli Crusoe, nisan ayında ProEnergy’ye 13 dönüştürülmüş türbin siparişi verdi.
Crusoe’nun enerji tedarikiyle ilgili planları bununla sınırlı kalmadı. Şirket, süpersonik yolcu uçağı geliştiren ve motorlarının bir versiyonunu veri merkezlerine yönelik olarak satan Boom Supersonic ile 29 doğal gaz türbini satın almak için 1,25 milyar dolarlık bir anlaşma yaptı. Ancak eylül ayında bu anlaşmadan çekildi. Crusoe sözcüsü, iptal kararına rağmen şirketin türbin kullanma planından vazgeçmediğini söyledi.
Hızlı çözümün çevresel maliyeti
Trump yönetiminin veri merkezlerini kendi elektriklerini üretmeye teşvik etmesi, alternatif enerji kaynaklarına yönelimi artıran bir başka unsur. Ne var ki dönüştürülmüş jet motorlarının hızlı kurulabilmesi, verimlilik ve çevresel etkiler açısından bazı sorunları da beraberinde getiriyor.
Uzmanlar, uçak motorlarından dönüştürülen türbinlerin geleneksel doğal gaz santrallerinde kullanılan sistemlere göre daha düşük verimle çalıştığına ve daha fazla kirliliğe yol açtığına dikkat çekiyor. Üstelik aynı miktarda elektrik üretmek için daha fazla ünite kurulması gerekiyor.
Bu nedenle jet motorları, veri merkezlerinin enerji ihtiyacını karşılayacak uzun vadeli bir altyapıdan çok, şebeke bağlantıları tamamlanana kadar başvurulan geçici bir seçenek olarak değerlendiriliyor. Bazı uzmanlar, bugün kurulum hızı nedeniyle ikinci planda kalan verimlilik ve çevre sorunlarının önümüzdeki bir veya iki yıl içinde çok daha belirleyici hale geleceğini düşünüyor.
